Uit recente cijfers blijkt dat verdachten met een migratieachtergrond en zonder vervolgopleiding bijna drie keer zo vaak een celstraf krijgen als verdachten met een hogere opleiding en zonder migratieachtergrond. Zo meldt Movisie, het kenniscentrum voor sociale vraagstukken. Dit onderstreept de groeiende zorgen over vooroordelen en stereotypering in het Nederlandse rechtssysteem.
Een onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam uit 2021, uitgevoerd door Bezemer en Leerkes, toont aan dat jongeren met een niet-Westerse achtergrond twee tot drie keer vaker geregistreerd worden als verdachte voor hetzelfde criminele gedrag in vergelijking met andere jongeren. Dit verschil kan niet worden verklaard door crimineel gedrag, sociaaleconomische omstandigheden of demografische factoren. De oorzaak ligt voornamelijk in etnisch profileren door de politie.
Deze vooroordelen blijven niet beperkt tot het moment van verdenking. Als je deze bevindingen combineert met de nieuwste analyse van het CBS, blijkt dat mensen met een migratieachtergrond niet alleen meer kans hebben om als verdachte te worden geregistreerd, maar ook vaker worden vervolgd en veroordeeld tot een gevangenisstraf. Dit toont aan dat bias een structureel probleem vormt binnen verschillende lagen van het strafrechtsysteem.
De invloed van bias, of vooringenomenheid, beperkt zich niet tot de uiteindelijke strafmaat, maar speelt al een rol vanaf het moment van verdenking en tijdens het strafproces. Dit benadrukt de urgentie voor het rechtssysteem om maatregelen te nemen om deze vooroordelen te verminderen. Een mogelijke oplossing, zoals beschreven in het boek Ruis van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman, is het verminderen van subjectieve beoordelingsruimte voor rechters. Kahneman pleit voor meer objectieve criteria bij het vellen van vonnissen, zodat persoonlijke indrukken en willekeurige invloeden, zoals het weer of de uitslag van een sportwedstrijd, minder impact hebben op een oordeel.
Daarnaast kunnen trainingen en educatie rondom het herkennen en aanpakken van bias een belangrijke rol spelen in het terugdringen van vooroordelen. Onderzoek wijst ook uit dat de omgeving waarin iemand zich bevindt, bepalend is voor de mate van vooringenomenheid. Daarom is het van groot belang om binnen het rechtssysteem een sterke sociale norm tegen discriminatie te bevorderen.
Het aanpakken van vooroordelen in het rechtssysteem is geen eenvoudige taak, maar wel een noodzakelijke stap om ervoor te zorgen dat iedereen gelijk wordt behandeld. Het is aan het Nederlandse rechtssysteem om deze uitdaging serieus op te pakken en te zorgen voor een eerlijkere rechtsgang voor iedereen.
