“Van leren blijf je jong,” zeggen mensen vaak, maar hoe goed leren we nog als we ouder zijn? Ineke van Oosten (72) staat op het punt om een cursus sterrenkunde te volgen, puur voor haar eigen ontwikkeling. Net als jaarlijks 25.000 andere senioren volgt zij lessen via Hoger Onderwijs voor Ouderen (Hovo), waar cursussen variëren van kunstgeschiedenis tot filosofie. Dit fenomeen wordt steeds populairder onder ouderen die zich willen verdiepen in onderwerpen waar ze nu eindelijk tijd voor hebben, zo meldt de Volkskrant.
Leren gaat op latere leeftijd wel anders, zegt Erik Scherder, hoogleraar neuropsychologie. Onze informatieverwerkingssnelheid en geheugen gaan al vanaf ons dertigste iets achteruit. “Maar,” benadrukt hij, “je kunt dit proces afremmen door jezelf te blijven uitdagen.” Zijn advies: kies voor iets nieuws, iets waar inspanning voor nodig is. Een studie die moeite kost, zoals een taal leren of een muziekinstrument, activeert verschillende hersenfuncties en helpt geheugenverlies af te remmen.
Onderzoek van de University of Texas laat zelfs zien dat het leren van nieuwe vaardigheden op oudere leeftijd het geheugen verbetert, terwijl bekende activiteiten zoals puzzelen dit effect niet hebben. Volgens Scherder is het niet alleen nuttig, maar ook gezond om een nieuwe uitdaging aan te gaan, zelfs als dat bijvoorbeeld een carrièreswitch op middelbare leeftijd betekent.
Senioren kiezen voor Hovo-cursussen vooral om zichzelf te verdiepen in interessante onderwerpen. Het zijn volgens Van Oosten, voorzitter van Hovo Nederland, zonder uitzondering gemotiveerde deelnemers. Docenten, vaak emeritus hoogleraren, geven les in een traditionele vorm met hoorcolleges en interactieve momenten. Het zijn geen vrijblijvende lessen, maar academische colleges met ruimte voor discussies die dankzij de aanwezige voorkennis van de deelnemers naar een hoger niveau worden getild.
Toch zijn er bij het leren op oudere leeftijd extra uitdagingen, vooral bij talen. Taalmodellen in de hersenen zijn vaak sterk ingesleten en moeilijk te veranderen, legt neuropsycholoog Harold Bekkering uit. Dit bemoeilijkt het leren van een taal die lijkt op je moedertaal. Bekkering zelf leert Italiaans, wat trager gaat dan toen hij 18 was, maar hij ervaart het langzame proces als waardevol.
Tot slot wijst Scherder erop dat fysieke inspanning een positief effect heeft op mentale prestaties. “Zorg voor voldoende beweging, ga bijvoorbeeld op de fiets naar de les. Je hersenen zijn dan actief en nieuwe kennis beklijft beter, ongeacht je leeftijd.”
