Kunst in ziekenhuizen heeft een positieve invloed op patiënten en hun naasten. Dat blijkt uit onderzoek van LUMC-hoogleraar Tineke Abma. Kunst blijkt niet alleen voor afleiding te zorgen, maar ook emoties aan te raken, houvast te bieden en ziekenhuizen huiselijker te maken. Tijdens de Nationale Kunstweek benadrukt het LUMC het belang van een diverse kunstcollectie in de zorgomgeving.
Abma raakte zelf diep verbonden met een kunstwerk in het LUMC toen haar dochter in 2015 was opgenomen. Het schilderij The Donkey van Jasper Hagenaar hielp haar om emoties te verwerken en bood troost tijdens een moeilijke periode. Deze persoonlijke ervaring inspireerde haar om de bredere betekenis van kunst in ziekenhuizen te onderzoeken.
Uit haar onderzoek blijkt dat kunst patiënten en hun naasten raakt en helpt om zich meer mens te voelen in plaats van alleen een lichaam dat behandeld wordt. Kunst biedt afleiding tijdens het wachten, bijvoorbeeld in gangen of poliklinieken, en fungeert vaak als gespreksstarter. Zo vertelde een patiënt dat hij samen met zijn dochter altijd naar de techniek achter een kunstwerk kijkt om de tijd te doden. Daarnaast blijkt kunst een praktisch hulpmiddel in de ziekenhuisomgeving. Patiënten gebruiken kunstwerken als herkenningspunten om hun weg te vinden in de vaak ingewikkelde gebouwen.
Volgens Abma kan kunst ook een gevoel van verbondenheid en huiselijkheid creëren. Ziekenhuisomgevingen worden vaak als kil en steriel ervaren, wat vervreemding kan veroorzaken. Kunst roept herinneringen op, zoals een schilderij dat doet denken aan een picknick, en helpt mensen om zich prettiger te voelen. De diversiteit van de collectie speelt hierbij een belangrijke rol. Het LUMC biedt een brede selectie van kunstwerken, van hedendaagse schilderijen en beelden tot video-installaties, inclusief werken met een niet-Westerse achtergrond. Deze variatie weerspiegelt de diversiteit van de patiëntenpopulatie en versterkt volgens Abma de helende kracht van kunst.
Hoewel de impact van kunst subjectief is en per persoon verschilt, zijn er ook werken die bijna iedereen aanspreken. Een voorbeeld hiervan is de Homunculus Loxodontus, een grijze figuur van kunstenares Margriet van Breevoort die herkenning en troost oproept bij bezoekers. Het beeld is uitgegroeid tot een geliefd symbool in het LUMC.
Abma concludeert dat kunst een belangrijke bijdrage levert aan de beleving en het welzijn van patiënten in ziekenhuizen. Het geeft patiënten een gevoel van positiviteit en lichtheid, en biedt hen een stukje regie in een situatie waarin ze vaak weinig controle ervaren. Kunst in ziekenhuizen is daarmee niet alleen decoratief, maar ook functioneel en emotioneel waardevol.
Foto: Homunculus Loxodontus, het grijze figuur van kunstenares Margriet van Breevoort.
