De tentoonstelling Sex: Jewish Positions biedt een gedurfde en diepgaande blik op de veelvormige, vaak complexe relatie tussen seksualiteit en Joodse cultuur. Het Joods Museum brengt hier een breed spectrum aan perspectieven samen, variërend van de orthodoxe religieuze wetten tot hedendaagse kunstuitingen, om bezoekers inzicht te geven in hoe seksualiteit binnen het Jodendom beleefd en geïnterpreteerd wordt. Met een mix van traditionele rituele objecten, klassieke teksten en werken van hedendaagse kunstenaars zoals Claude Cahun en Judy Chicago, benadrukt de tentoonstelling de voortdurende evolutie van seksuele normen en identiteiten in de Joodse gemeenschap.
De expositie is georganiseerd rond vier hoofdthema’s die uiteenlopende aspecten van seksualiteit en intimiteit behandelen: Plicht & Plezier, Verlangen & Controle, Seksualiteit & Samenleving en Erotiek & het Goddelijke. Elk thema biedt een historisch en cultureel rijk perspectief op seksualiteit, met aandacht voor de invloed van zowel traditionele wetten als moderne veranderingen. De tentoonstelling maakt duidelijk dat seksualiteit binnen het Jodendom geen uniforme betekenis heeft. Met voorbeelden uit oude geschriften en commentaren van rabbijnen, toont het museum de rol van seksuele plicht en plezier in de huwelijkstradities, maar ook de invloed van hedendaagse bewegingen zoals feminisme en lhbtq+-acceptatie.
Een fascinerend onderdeel van de tentoonstelling is het thema Verlangen & Controle, waarin de regels en beperkingen rond seksualiteit binnen het traditionele Jodendom aan bod komen. De expositie biedt hier een bijzondere inkijk in hoe Joodse mannen geacht worden hun verlangens te beheersen, bijvoorbeeld door seksuele onthouding tijdens de menstruatiecyclus. Dit strikte ritueel, dat zowel de band tussen partners kan versterken als kan belemmeren, roept uiteenlopende gevoelens op en toont de spanning tussen traditionele regels en moderne interpretaties. Een bijzonder historisch moment is de oprichting van Sjalhomo in 1979, een organisatie die zich inzette voor de acceptatie van homoseksualiteit binnen de Joodse gemeenschap in Nederland.
In de ruimte gewijd aan Erotiek & het Goddelijke wordt de relatie tussen God en de menselijke seksualiteit met grote zorg belicht. De Joodse mystiek beschouwt seks als een goddelijk geschenk, en op de sjabbat wordt seksuele intimiteit zelfs als heilige daad gezien. Met erotische elementen in religieuze teksten zoals het Hooglied en moderne werken van feministische kunstenaars biedt de tentoonstelling inzicht in de mystieke, spirituele waarde die binnen het Jodendom aan seksualiteit wordt toegeschreven. Kunstenaars als Judy Chicago herinterpreteren dit idee op eigentijdse wijze, wat leidt tot een spannende samensmelting van het aardse en het goddelijke.
Naast de thematische ruimtes is er een centrale reflectieruimte waar bezoekers hedendaagse stemmen over Joodse seksualiteit kunnen beluisteren en hun eigen gedachten kunnen delen. Zo moedigt de tentoonstelling dialoog aan over veranderende opvattingen binnen en buiten de Joodse gemeenschappen. Het werk van de Israëlische kunstenaar Noa Snir, dat een kleurrijke herinterpretatie biedt van passages uit de Talmoed, onderstreept de noodzaak om traditionele teksten door een hedendaagse bril te bekijken. Zijn werk reflecteert op hoe veranderende maatschappelijke normen aanleiding kunnen zijn tot hernieuwde inzichten en discussies.
Met Sex: Jewish Positions slaagt het Joods Museum erin om een veelzijdige, toegankelijke en gedurfde tentoonstelling te creëren die de diversiteit en complexiteit van de Joodse cultuur weerspiegelt. Het museum nodigt bezoekers uit om door de lens van het Jodendom te kijken naar universele thema’s van verlangen, identiteit en liefde, en om te ontdekken hoe deze door de eeuwen heen zijn vervlochten met maatschappelijke en religieuze waarden. De tentoonstelling laat zien dat seksualiteit binnen het Jodendom geen statisch gegeven is, maar een levend onderwerp dat blijft veranderen, net als de mensen die het belichaamt.
De tentoonstelling is van 22 november 2024 tot en met 25 mei 2025 te zien in het Joods Museum in Amsterdam.
Foto: Gil Yefman, Tumtum, 2024, haak- en breiwerk, 200 x 200 x 200 cm. Fotograaf: Jens Ziehe
