De beelden uit de koude oorlog zijn nostalgisch: vaders in donkerblauwe overalls met een pieper, schuilkelders met bierkratten als wc, luchtwachttorens met vrijwilligers die met verrekijkers de hemel afspeuren. Het waren andere tijden. Maar de gedachte erachter – burgerbescherming in tijden van crisis – is actueler dan ooit.
Wie denkt dat we zulke tijden achter ons hebben gelaten, doet er goed aan even stil te staan bij de recente stroomstoringen in Zuid-Europa, de wereldwijde afhankelijkheid van digitale netwerken, en de geopolitieke spanningen die via cyberaanvallen of sabotage tastbaar dichtbij kunnen komen. In Rotterdam – een internationale havenstad met petrochemische industrie, cruciale logistieke knooppunten en vitale infrastructuur – is de vraag allang niet meer óf we voorbereid moeten zijn, maar hóe.
De oude Bescherming Bevolking (BB) had gebreken, maar ook een krachtig fundament: het was zichtbaar, lokaal georganiseerd en breed gedragen door vrijwilligers. In de hoogtijdagen stonden 160.000 burgers paraat, klaar om te handelen bij een ramp of aanval. Vandaag de dag ontbreekt het aan zo'n collectief bewustzijn én aan praktische structuren om burgers bij crisisbeheersing te betrekken. De moderne veiligheidsregio's leveren onmisbaar werk, maar de afstand tot de burger is gegroeid. We vertrouwen blind op digitale middelen – totdat ze uitvallen.
Daarom roep ik vanuit de ouderenpartij JOU op tot de oprichting van een nieuwe Bescherming Bevolking, een BB 2.0. Geen terugkeer naar de jaren vijftig, maar een slimme, flexibele en lokaal ingebedde organisatie waarin Rotterdammers hun eigen veiligheid mee helpen organiseren. Denk aan buurtnetwerken die weten wat te doen bij uitval van stroom of internet, aan het netwerk van radio-amateurs dat de communicatie kan overnemen als de reguliere verbindingen falen, aan vrijwilligers die EHBO kunnen bieden of simpelweg kunnen uitleggen waar je betrouwbare informatie vindt, en aan jongeren die via maatschappelijke dienstplicht leren hoe je voor elkaar zorgt in crisistijd.
Een BB 2.0 betekent ook investeren in de communicatiemiddelen die wél werken als digitale systemen het begeven. Daarom is de rampenzenderfunctie van Radio Rijnmond essentieel. We willen dat iedere Rotterdammer weet: als de sirene loeit, stem af op 93.4 FM. Niet scrollen, maar luisteren. En ja, dat vergt een herwaardering van iets wat velen als ouderwets beschouwen: een transistorradio op batterijen of opwindmechanisme. Geen gadget, maar een levenslijn.
Onze generatie weet nog hoe het voelde om samen paraat te staan. De Exota limonade en de oliedrum zijn passé, maar de onderlinge solidariteit is een les die we opnieuw moeten leren. En we moeten de kennis die nog leeft, juist onder ouderen, inzetten voor de toekomst. Een veilige stad ontstaat niet vanzelf. Die bouwen we samen, stap voor stap, oefening voor oefening.
De BB 2.0 is geen wensdroom, maar een noodzakelijke stap naar een weerbaar Rotterdam. Eén stad, één frequentie, en een meterkast waarin een checklist hangt voor de eerste 72 uur van een ramp. Laten we dat niet pas doen als het te laat is.
Foto: Een oefening van de BB voor het ULO schoolgebouw aan het Bospolderplein, 1954 © Gemeentearchief Rotterdam.
