In verschillende gemeenten wordt sport of krachttraining steeds vaker als voorwaarde gesteld voor ouderen die hulp aanvragen via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dat is volgens Nico van Scheijndel, burgerraadslid van JOU, Lijst Verkoelen in Rotterdam, een kwalijke ontwikkeling. “Bewegen is belangrijk, daar gaat het niet om. Maar als het een drempel wordt voor zorg, slaan we de plank mis.”
Van Scheijndel herkent zich in de signalen uit verschillende Rijnmond-gemeenten zoals Alblasserdam, Hendrik Ido Ambacht, Zwijndrecht, Papendrecht, Sliedrecht, Schiedam en Vlaardingen, waar ouderen eerst een beweegtraject moeten volgen voordat huishoudelijke hulp wordt toegekend. “Wat je daar ziet, is dat ouderen onder druk worden gezet om aan een programma deel te nemen dat niet altijd bij hun fysieke of mentale situatie past. Dat botst met het uitgangspunt van de Wmo: passende hulp op maat.” Hij verwijst naar het recente antwoord van de staatssecretaris, waarin wordt erkend dat zorg niet afhankelijk mag zijn van sportdeelname, ook niet indirect. “Daar zijn we blij mee. Maar zolang gemeenten op deze manier blijven handelen, blijft het nodig om hierover in gesprek te blijven.”
Zelf benadrukt hij het belang van een gezonde leefstijl, juist ook op oudere leeftijd. “We weten inmiddels hoe belangrijk beweging is voor spierkracht, balans en zelfs cognitieve functies. Veel ouderen zetten daar zelf actief op in. Maar laten we niet vergeten dat de generatie van nu niet is opgegroeid met de normen van nu.” Roken was in hun jonge jaren wijdverbreid, auto’s namen fysieke activiteit over, en beweging werd niet structureel aangemoedigd. “Dat kunnen we niet achteraf corrigeren met een fitnessprogramma.”
Wat hem vooral stoort, is de onderliggende gedachte dat ouderen eerst ‘moeten bewijzen’ dat ze hulp nodig hebben door zich fysiek in te spannen. “Dat is omkering van zorg. Als iemand op leeftijd is en aangeeft moeite te hebben met het huishouden, dan moet je niet eerst een sportprogramma inzetten als toets. Zeker niet als diegene daarna alsnog te horen krijgt dat het onvoldoende was en geen hulp ontvangt.”
Op de vraag of hij sportplicht als ‘verkapte bezuiniging’ ziet, is Van Scheijndel stellig. “Ja. Je ziet dat deze aanpak wordt ingezet vanuit financiële overwegingen. De gedachte is: als mensen fysiek sterker worden, kunnen ze langer zelfstandig blijven. Maar dat is niet iets wat je af kunt dwingen. Het gaat hier om autonomie en respect voor de levensfase waarin iemand zich bevindt.”
Dat betekent volgens hem niet dat gemeenten niets mogen aanbieden. “Sterker nog, stimuleer bewegen waar het kan. Maak het aantrekkelijk, zet in op groepsverband en sociale verbinding. Maar zet daar geen sanctie op. Ouderen moeten vrij zijn om te kiezen. En als ze nee zeggen, moet daar geen prijskaartje aan hangen in de vorm van uitgestelde of onthouden hulp.”
Binnen Rotterdam is het volgens Van Scheijndel van belang dat beleid rond ouderenzorg zorgvuldig wordt getoetst. “Wij willen dat er heldere kaders komen: geen verplichte beweegtrajecten als voorwaarde voor hulp. Daar gaan we ons voor blijven inzetten.”
Of hij begrip heeft voor de beleidsmakers die zoeken naar manieren om zorgkosten te drukken? “Zeker. Maar dat mag nooit ten koste gaan van de menselijke maat. Je kunt ouderen wel stimuleren, maar niet dwingen. Dat is het verschil tussen motiveren en sanctioneren.”
Met een ouder wordende bevolking ziet Van Scheijndel juist een kans om beleid beter af te stemmen op de behoeften van ouderen zelf. “Ga in gesprek. Luister. Laat ouderen meedenken over hoe ze zelf hun leven willen inrichten. Want ze weten vaak heel goed wat goed voor hen is. Het is onze taak om daarbij aan te sluiten, niet om het hen op te leggen.”
